Waarom rust bij de een wel helpt en bij de ander niet
Geschreven door drs. Pauline Bos
Psycholoog NIP en orthopedagoog, Amsterdam-Centrum
Het gebruikelijke recept bij langdurige overbelasting is rust, opbouw en grenzen leren stellen. Voor veel mensen werkt dat goed. Maar er is een groep bij wie het niet aanslaat, of bij wie de klachten terugkomen zodra de druk weer oploopt. Ik weet niet of dat bij iedereen dezelfde oorzaak heeft. Wel zie ik in mijn praktijk een patroon dat vaak terugkomt.
Twee routes die er van buiten hetzelfde uitzien
De eerste route is de bekende: te lang te veel, te weinig herstel, en op enig moment gaat het licht uit. Rust en een gefaseerde opbouw zijn dan precies wat nodig is.
De tweede route ziet er van buiten hetzelfde uit maar begint ergens anders. Hier lijkt de overbelasting eerder een gevolg dan een oorzaak. Iemand werkt zo hard omdat stilstaan iets oplevert wat hij liever niet voelt. Of omdat er ooit een conclusie is getrokken die zegt: als ik niet presteer, ben ik niets waard.
Bij die tweede groep is rust vaak niet genoeg. Soms maakt rust het zelfs zwaarder, omdat precies datgene naar boven komt waar het harde werken een oplossing voor was. Dat wil niet zeggen dat er altijd iets uit het verleden onder zit. Het betekent wel dat alleen uitrusten dan zelden het hele antwoord is.
Wat je in de spreekkamer ziet
Mensen die na drie maanden rust nog steeds niet opknappen. Mensen die zich schuldig voelen zodra ze niets doen. Mensen die na een succesvolle re-integratie binnen een jaar opnieuw uitvallen.
Vaak komt in de intake iets naar boven wat op het eerste gezicht niets met werk te maken heeft: een ziek gezinslid in de jeugd, een ouder die alleen tevreden was bij een negen, een periode van pesten, een verlies dat nooit is stilgezet.
Dat verband is zelden bewust. Bijna niemand komt binnen met de vraag of hun burn-out iets met vroeger te maken heeft.
Wat er dan wel kan helpen
Meestal begint het met begrijpen waarom stilstaan zo moeilijk is. Welke overtuiging zit eronder? Wat gebeurt er precies op het moment dat je niets doet?
Soms is die overtuiging in een bepaalde periode of door bepaalde ervaringen ontstaan. In dat geval kan EMDR passend zijn, omdat het de emotionele lading van zo een ervaring kan verminderen. Als de conclusie "ik mag pas stoppen als het af is" minder zwaar weegt, wordt rust nemen makkelijker.
En soms ligt er geen ervaring onder, maar een manier van denken die je in de loop van de jaren hebt aangeleerd. Dan werken we daar rechtstreeks aan, met gesprekken en oefeningen.
Wat je nodig hebt om te beginnen
De volgorde is hier belangrijk. Verwerken kost energie, en als je die niet hebt, is het onverstandig om er direct in te duiken. Ik kijk eerst hoeveel ruimte er is, en soms beginnen we met een paar weken opbouw.
Wat ik niet doe, is wachten tot je volledig hersteld bent. Dan sla je precies het deel over dat kan verklaren waarom het eerder niet lukte.
drs. Pauline Bos
Psycholoog NIP en orthopedagoog, Amsterdam-Centrum
Ruim 25 jaar ervaring met mensen, gedrag en de verhalen die mensen over zichzelf zijn gaan geloven.