Waarom sommige ervaringen meer invloed houden dan je verwacht
Geschreven door drs. Pauline Bos
Psycholoog NIP en orthopedagoog, Amsterdam-Centrum
Als mensen het woord trauma horen, denken ze aan een ongeluk, geweld of oorlog. Dat bestaat ook. Maar een groot deel van wat mensen bij mij brengen, ziet er van buiten helemaal niet zo uit. En juist daardoor duurt het vaak lang voordat iemand er iets mee doet.
Twee soorten, en waarom het onderscheid ertoe doet
In de literatuur wordt vaak onderscheid gemaakt tussen wat men groot trauma en klein trauma noemt. Groot trauma is de gebeurtenis die iedereen als ingrijpend zou herkennen: een ongeluk, een overval, een medische ingreep die misging.
Klein trauma gaat over ervaringen die op zichzelf niet dramatisch zijn, maar zich herhaalden of op een kwetsbaar moment binnenkwamen. Jarenlang het gevoel dat je pas meetelde als je presteerde. Een ouder die onvoorspelbaar was. Een leraar die je voor de klas neerzette. Systematisch buitengesloten worden.
Het onderscheid zegt niets over de ernst van de klachten. Mensen met alleen kleine trauma’s kunnen net zo vastlopen als mensen met één grote gebeurtenis. Het zegt wel iets over de behandeling, want bij herhaalde ervaringen werken we met meerdere herinneringen achter elkaar in plaats van met één.
Waarom je het bij jezelf vaak niet herkent
De meeste mensen die met trauma binnenkomen, beginnen met de zin dat het eigenlijk wel meevalt. Er zijn mensen die veel ergere dingen hebben meegemaakt, zeggen ze, en dat is meestal ook waar.
Maar je zenuwstelsel doet niet aan vergelijken. Het reageert op wat het op dat moment aankon. Een kind van zes met een onvoorspelbare ouder had geen andere optie dan waakzaam worden. Dat het van buiten niet spectaculair oogt, verandert niets aan wat het van binnen heeft gedaan.
Daarnaast is er het probleem van de gewenning. Als iets jarenlang zo was, weet je niet beter. Je merkt pas dat je gespannen was toen je een keer niet gespannen was.
Waaraan je het wel kunt merken
- Reacties die je zelf onlogisch vindt en niet kunt uitleggen
- Situaties die je vermijdt zonder een goede reden te kunnen geven
- Slaap die al jaren niet echt goed is
- Een lijf dat sneller aanslaat dan de situatie rechtvaardigt
- Terugkerende patronen in relaties of op het werk
- Een innerlijke stem die harder is dan je tegen wie dan ook zou zijn
En dan?
Het goede nieuws is dat de behandeling niet afhangt van hoe erg iets was. EMDR werkt op de lading die er nu nog op zit, niet op de categorie waarin de gebeurtenis valt.
Wat wel uitmaakt, is hoe stabiel je op dit moment bent. Bij herhaalde ervaringen beginnen we vaak eerst met stabiliseren, zodat verwerken veilig is. Dat is geen omweg, dat is het fundament.
En als het niet bij mij past, zeg ik dat. Bij ernstige dissociatie of een onveilige thuissituatie hoort de behandeling elders te beginnen, en denk ik mee over waar.
drs. Pauline Bos
Psycholoog NIP en orthopedagoog, Amsterdam-Centrum
Ruim 25 jaar ervaring met mensen, gedrag en de verhalen die mensen over zichzelf zijn gaan geloven.